Met het oog op de vermindering van de overbevolking in de gevangenis werd in de wet van 17 mei 2006 betreffende de externe rechtspositie een hoofdstuk “noodprocedure strafuitvoeringsrechter” ingevoegd. Dit hoofdstuk trad in werking op 4 augustus 2025 (overeenkomstig artikel 43 van de Wet van 18 juli 2025), en viert dus binnenkort zijn eerste verjaardag.
Volgens de procedures in dit hoofdstuk wordt er beslist over de vrijheid van een veroordeelde op basis van een dossier zoals samengesteld door de gevangenisdirecteur en zoals vervolledigd door de griffie van de strafuitvoeringsrechtbank. De veroordeelde zelf heeft – behoudens het gehoord worden door de directeur – geen enkele mogelijkheid tot aanvulling van bepaalde stukken of informatie (cfr. Cass. 23 december 2025, P.25.1641.N, ECLI:BE:CASS:2025:ARR.20251223.2N.11).
Dit betekent echter niet dat het dossier van de veroordeelde op nalatige wijze mag samengesteld worden.
In casu heeft de stafuitvoeringsrechter vastgesteld dat het strafregister en het veroordelend vonnis in het dossier ontbreken. Vervolgens heeft de strafuitvoeringsrechter geoordeeld om aan de veroordeelde géén elektronisch toezicht toe te kennen. Het voegen van voormelde stukken is overeenkomstig artikel 98/16, laatste lid van de wet van 17 mei 2006 echter de verantwoordelijkheid van de griffie van de strafuitvoeringsrechtbank zelf…
Een gebrek aan diligentie in het samenstellen/vervolledigen van het dossier kan dan ook niét aan de veroordeelde verweten worden en kan niét dienen als basis voor de afwijzing van de door hem gevraagde uitvoeringsmodaliteit. Geen dossier? Geen gevangenis!
Dit wordt nu ook bevestigd door het Hof van Cassatie in haar arrest van 16 juni 2026, waarin duidelijk wordt gesteld:
“7. De strafuitvoeringsrechter die vaststelt dat die stukken [nl. het strafregister en het veroordelend vonnis] ontbreken, dient het dossier te laten vervolledigen.
- De strafuitvoeringsrechter die spijts zijn vaststelling dat die stukken ontbreken, beslist over het al dan niet toekennen van een strafuitvoeringsmodaliteit, schendt de voormelde artikelen van de Wet Strafuitvoering.”
Het Hof van Cassatie heeft hiermee gewaarborgd dat óók in het kader van de noodprocedure (waarbij de veroordeelde amper betrokken wordt) een diligente afweging van de verschillende elementen in het dossier vereist is.
Een veroordeelde kan niet naar de gevangenis worden gestuurd op basis van de eigen gebrekkige werking van justitie.
Wij zijn dan ook erg verheugd met dit arrest dat de basisprincipes van het strafrecht in herinnering brengt.